કોન્ફેડરેશન ઓફ ઓલ ઈન્ડિયા ટ્રેડર્સ (CAIT – કેટ) એ ગ્રાહક બાબતોના વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા ‘ગ્રાહક સુરક્ષા (ઈ-કોમર્સ) (સુધારા) નિયમો, ૨૦૨૬’ નું સ્વાગત કર્યું છે. તેની સાથે જ સંગઠને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પર ચાલતી પ્રેડેટરી પ્રાઇસિંગ (અયોગ્ય ડિસ્કાઉન્ટિંગ), સર્ચ મેનિપ્યુલેશન (અલગોરિધમમાં ફેવરિટિઝમ) અને પસંદગીના ચોક્કસ વ્યાપારીઓ પ્રત્યે દર્શાવાતા પક્ષપાતી વલણ સામે સરકારે વધુ કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવી જોઈએ તેવી જોરદાર માંગ કરી છે.
૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ થી લાગુ થશે નવા પારદર્શી નિયમો
કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા અસૂચિત કરવામાં આવેલા આ નવા સુધારેલા નિયમો ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ થી દેશભરમાં લાગુ થશે. આ સુધારાઓ હેઠળ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ માટે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતો ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે:
- સ્પોન્સર્ડ લિસ્ટિંગમાં પારદર્શિતા: સર્ચ રિઝલ્ટમાં કઈ પ્રોડક્ટ સ્પોન્સર્ડ (જાહેરાત આધારિત) છે અને કઈ ઓર્ગેનિક છે તેની સ્પષ્ટ જાણકારી આપવી પડશે.
- ડિસ્કાઉન્ટનો સાચો ખુલાસો: કોઈપણ સેલ કે ઓફર દરમિયાન પ્રોડક્ટ પર ડિસ્કાઉન્ટ દર્શાવતા પહેલા પ્લેટફોર્મે છેલ્લા ૩૦ દિવસ દરમિયાન તે પ્રોડક્ટની સૌથી ઓછી કિંમત (Lowest Price) કઈ હતી તે દર્શાવવું પડશે, જેથી બોગસ કે ગેરમાર્ગે દોરતા ડિસ્કાઉન્ટ પર લગામ કસી શકાય.
- ડાર્ક પેટર્ન્સ (Dark Patterns) પર પ્રતિબંધ: ગ્રાહકોને અજાણતા ખરીદી કરવા મજબૂર કરતી કે ગેરમાર્ગે દોરતી ડિજિટલ યુક્તિઓ સામે કડક સુરક્ષા આપવી પડશે.
ગ્રાહક તકરાર નિવારણ અને નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈન (NCH)
નવા નિયમો હેઠળ તમામ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓએ નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈન (NCH) સાથે સીધા જોડાણ (Convergence Process) માં ભાગીદાર બનવું પડશે, જેથી ગ્રાહકોની ફરિયાદોનું ઝડપી નિવારણ આવી શકે.
સરકારી આંકડા અનુસાર:
- વર્ષ ૨૦૨૫ માં નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈનને કુલ ૧૭,૭૧,૬૨૨ ફરિયાદો મળી હતી.
- જેમાંની ૫,૧૧,૧૯૬ ફરિયાદો (આશરે ૨૯%) માત્ર અને માત્ર ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રને લગતી હતી.
CAIT ના મહાસચિવ પ્રવીણ ખંડેલવાલનું નિવેદન
ચાંદની ચોકના સાંસદ અને CAIT ના મહાસચિવ પ્રવીણ ખંડેલવાલે આ સુધારાઓને આવકારતા જણાવ્યું હતું કે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારત સરકાર ગ્રાહકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાની સાથે-સાથે નાના છૂટક વેપારીઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSME ક્ષેત્રને સમાન તકો (Level Playing Field) પૂરી પાડી રહી છે.
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે:
“વેપારીઓ લાંબા સમયથી ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સના અપારદર્શક અલગોરિધમ, અયોગ્ય ડિસ્કાઉન્ટિંગ અને પસંદગીના મોટા વિક્રેતાઓને અપાતા પક્ષપાતી લાભો સામે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા હતા. નવા નિયમોથી ડિજિટલ માર્કેટપ્લેસ વધુ જવાબદાર અને પારદર્શી બનશે.”
બીજા તબક્કાના માળખાકીય સુધારાની જરૂરિયાત
કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતોના મંત્રી પ્રહલાદ જોશી અને તેમના વિભાગના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરવાની સાથે, CAIT એ માંગ કરી છે કે બજારની વિસંગતતાઓને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવા માટે બીજા તબક્કાના સુધારા (Phase-2 Structural Reforms) પણ ઝડપથી લાવવામાં આવે.
ખંડેલવાલે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતના ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રની સાચી સફળતા માત્ર મોટી વૈશ્વિક કંપનીઓના ગ્રોથ પરથી નહીં, પરંતુ દેશના પરંપરાગત વેપારીઓ, મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકો અને નાના-મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs) ડિજિટલ વેપાર દ્વારા કેટલા સશક્ત બને છે તેના પરથી માપવી જોઈએ.
Join Gurjarbhoomi Whats App Community by clicking the link follows… https://chat.whatsapp.com/Lq3zyzww3SV9hJK04b1VVA
For more details… Contact 9322529232 / 9324483455
About the Author
